Fourth Sunday of Lent - 4º Domingo da Quaresma

Dominica IV in Quadragesima ~ Semiduplex 1st class

Commemoratio: Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum

Introitus 
Is 66:10 et 11.

Lætáre, Jerúsalem: et convéntum fácite, omnes qui dilígitis eam: gaudéte cum lætítia, qui in tristítia fuístis: ut exsultétis, et satiémini ab ubéribus consolatiónis vestræ.
Ps 121:1.
Lætátus sum in his, quæ dicta sunt mihi: in domum Dómini íbimus. 
V. Glória Patri, et Fílio, et Spirítui Sancto.
R. Sicut erat in princípio, et nunc, et semper, et in saecula saeculórum. Amen
Lætáre, Jerúsalem: et convéntum fácite, omnes qui dilígitis eam: gaudéte cum lætítia, qui in tristítia fuístis: ut exsultétis, et satiémini ab ubéribus consolatiónis vestræ.

Introit 
Isa 66:10-11

Rejoice, O Jerusalem, and come together, all you who love her: rejoice with joy, you who have been in sorrow: that you may exult, and be filled from the breasts of your consolation.
Ps 121:1

I rejoiced because they said to me, We will go up to the house of the Lord.
V. Glory be to the Father, and to the Son, and to the Holy Ghost.
R. As it was in the beginning, is now, and ever shall be, world without end. Amen.

Rejoice, O Jerusalem, and come together, all you who love her: rejoice with joy, you who have been in sorrow: that you may exult, and be filled from the breasts of your consolation.

Intróito. Is. 66, 10 e 11. Rejubila , Jerusalém, e vós todos que a amais, reuni-vos para partilhar do seu júbilo. Regozijai-vos com ela de prazer, vós que tendes vivido na tristeza, porque sereis fartos de consolações abundantes. Sl. Alegrei-me naquilo que me foi dito: Iremos para a casa do Senhor. V. Glória ao Pai.

Orémus.

Concéde, quaesumus, omnípotens Deus: ut, qui ex merito nostræ actiónis afflígimur, tuæ grátiæ consolatióne respirémus.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Orémus.

Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum
Da nobis, quaesumus, Dómine, Deus noster, sanctarum Mártyrum tuárum Perpétuæ et Felicitátis palmas incessábili devotióne venerári: ut, quas digna mente non póssumus celebráre, humílibus saltem frequentémus obséquiis.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Let us pray.

Grant, we beseech You, almighty God, that we who justly suffer for our sins may find relief in the help of Your grace.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.

R. Amen.

Let us pray.

Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum

Grant, we beseech You, O Lord our God, that we may venerate with unceasing devotion Your holy Martyrs Perpetua and Felicitas; and although we cannot pay them the honor that is their due, may we at least present to them our humble homage.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.

R. Amen.

Coleta – Daí, Senhor onipotente, que sendo merecidamente castigados pela nossa má conduta, encontremos refrigério na paz da vossa graça. Por Nosso Senhor Jesus Cristo.

Lectio 

Léctio Epístolæ beáti Pauli Apóstoli ad Gálatas.
Gal 4:22-31.

Fratres: Scriptum est: Quóniam Abraham duos fílios habuit: unum de ancílla, et unum de líbera. Sed qui de ancílla, secúndum carnem natus est: qui autem de líbera, per repromissiónem: quæ sunt per allegóriam dicta. Hæc enim sunt duo testaménta. Unum quidem in monte Sina, in servitútem génerans: quæ est Agar: Sina enim mons est in Arábia, qui conjúnctus est ei, quæ nunc est Jerúsalem, et servit cum fíliis suis. Illa autem, quæ sursum est Jerúsalem, líbera est, quæ est mater nostra. Scriptum est enim: Lætáre, stérilis, quæ non paris: erúmpe, et clama, quæ non párturis: quia multi fílii desértæ, magis quam ejus, quæ habet virum. Nos autem, fratres, secúndum Isaac promissiónis fílii sumus. Sed quómodo tunc is, qui secúndum carnem natus fúerat, persequebátur eum, qui secúndum spíritum: ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et fílium ejus: non enim heres erit fílius ancíllæ cum fílio líberæ. Itaque, fratres, non sumus ancíllæ fílii, sed líberæ: qua libertáte Christus nos liberávit.

R. Deo gratias.

Lesson
Gal 4:22-31

Brethren: It is written that Abraham had two sons, the one by a slave-girl and the other by a free woman. And the son of the slave-girl was born according to the flesh, but the son of the free woman in virtue of the promise. This said by way of allegory. For these are the two covenants: one indeed from Mount Sinai bringing forth children unto bondage, which is Agar. For Sinai is a mountain in Arabia, which corresponds to the present Jerusalem, and is in slavery with her children. But that Jerusalem which is above is free, which is our mother. For it is written, Rejoice, O barren one, that do not bear; break forth and cry, you that do not travail; for many are the children of the desolate, more than of her that has a husband. Now we, brethren, are the children of the promise, as Isaac was. But as then he who was born according to the flesh, persecuted him who was born according to the spirit, so also it is now. But what does the Scripture say? Cast out the slave-girl and her son, for the son of the slave-girl shall not be heir with the son of the free woman.Therefore, brethren, we are not children of a slave-girl, but of the free woman - in virtue of the freedom wherewith Christ has made us free.

R. Thanks be to God.

Leitura da Epístola de S. Paulo Apóstolo aos Gálatas (4, 22 – 31). Irmãos: Está escrito que Abraão teve dois filhos: um da escrava e outra da (mulher) livre. Mas o da escrava, nasceu segundo a carne; e o da livre (nasceu) em virtude da promessa; estas coisas foram ditas por alegoria. Porque estas (duas mães) são os dois testamentos. Um do monte Sinai, que gera para a escravidão: este é (figurado em) Agar; porque o Sinai é um monte da Arábia, o qual corresponde à Jerusalém daqui debaixo (isto é, a Sinagoga), a qual é escrava com seus filhos. Mas aquela Jerusalém, que é de cima, (isto é, a Igreja de Jesus figurada em Sara) é livre, e é nossa mãe. Porque está escrito: Alegra-te, ó estéril, que não dás à luz; exulta e clama, tu que não estás de parto; porque são muitos mais os filhos da (que estava) abandonada (como estéril) que os daquela que tem marido. E nós, irmãos, somos filhos da promessa como Isaac. Mas, assim como então aquele que tinha nascido segundo a carne perseguia o que tinha nascido segundo o espírito, assim (acontece) também agora. Mas que diz a Escritura? Lança fora a escrava e o seu filho, porque o filho da escrava não será herdeiro com o filho da livre. Por isso, irmãos, não somos filhos da escrava, mas da livre; e é com esta liberdade que Cristo nos fez livres.

Graças a Deus!

Graduale 
Ps 121:1, 7
Lætátus sum in his, quæ dicta sunt mihi: in domum Dómini íbimus.
V. Fiat pax in virtúte tua: et abundántia in túrribus tuis.

Tractus 124:1-2
Qui confídunt in Dómino, sicut mons Sion: non commovébitur in ætérnum, qui hábitat in Jerúsalem.
V. Montes in circúitu ejus: et Dóminus in circúitu pópuli sui, ex hoc nunc et usque in saeculum.

Gradual 
Ps 121: 1, 7.
I rejoiced because they said to me, We will go up to the house of the Lord.
V. May peace be within your walls, prosperity in your buildings.

Tractus
Ps 124:1-2
They who trust in the Lord are like Mount Sion, which is immovable; which forever stands.
V. Mountains are round about Jerusalem; so the Lord is round about His people, both now and forever.

Gradual. - Sl. 121, 1 et 7. Alegrei-me  naquilo que me foi dito: Iremos para a casa do Senhor. V. Haja paz nas tuas torres e abundância no teus celeiros.

Tracto. Sl. 124, l - 2. Aqueles que confiam no Senhor são como a montanha de Sião, porque não vacilará jamais o que habita em Jerusalém. Está cingida de montanhas e o Senhor vela em volta do seu povo agora e sempre.

Sequéntia ✠ sancti Evangélii secúndum Joánnem.
R. Gloria tibi, Domine!
Joann 6:1-15

In illo témpore: Abiit Jesus trans mare Galilaeæ, quod est Tiberíadis: et sequebátur eum multitúdo magna, quia vidébant signa, quæ faciébat super his, qui infírmabántur. Súbiit ergo in montem Jesus: et ibi sedébat cum discípulis suis. Erat autem próximum Pascha, dies festus Judæórum. Cum sublevásset ergo óculos Jesus et vidísset, quia multitúdo máxima venit ad eum, dixit ad Philíppum: Unde emémus panes, ut mandúcent hi? Hoc autem dicebat tentans eum: ipse enim sciébat, quid esset factúrus. Respóndit ei Philíppus: Ducentórum denariórum panes non suffíciunt eis, ut unusquísque módicum quid accípiat. Dicit ei unus ex discípulis ejus, Andréas, frater Simónis Petri: Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeáceos et duos pisces: sed hæc quid sunt inter tantos? Dixit ergo Jesus: Fácite hómines discúmbere. Erat autem fænum multum in loco. Discubuérunt ergo viri, número quasi quinque mília. Accépit ergo Jesus panes, et cum grátias egísset, distríbuit discumbéntibus: simíliter et ex píscibus, quantum volébant. Ut autem impléti sunt, dixit discípulis suis: Collígite quæ superavérunt fragménta, ne péreant. Collegérunt ergo, et implevérunt duódecim cóphinos fragmentórum ex quinque pánibus hordeáceis, quæ superfuérunt his, qui manducáverant. Illi ergo hómines cum vidíssent, quod Jesus fécerat signum, dicébant: Quia hic est vere Prophéta, qui ventúrus est in mundum. Jesus ergo cum cognovísset, quia ventúri essent, ut ráperent eum et fácerent eum regem, fugit íterum in montem ipse solus.

R. Laus tibi, Christe!

Continuation of the Holy Gospel according to John
R. Glory be to Thee, O Lord.
John 6:1-15

At that time, Jesus went away to the other side of the sea of Galilee, which is that of Tiberias. And there followed Him a great crowd, because they witnessed the signs He worked on those who were sick. Jesus therefore went up the mountain, and sat there with His disciples. Now the Passover, the feast of the Jews, was near. When, therefore, Jesus had lifted up His eyes and seen that a very great crowd had come to Him, He said to Philip, Whence shall we buy bread that these may eat? But He said this to try him, for He Himself knew what He would do. Philip answered Him, Two hundred denarii worth of bread is not enough for them, that each one may receive a little. One of His disciples, Andrew, the brother of Simon Peter, said to Him, There is a young boy here who has five barley loaves and two fishes; but what are these among so many? Jesus then said, Make the people recline. Now there was much grass in the place. The men therefore reclined, in number about five thousand. Jesus then took the loaves, and when He had given thanks, distributed them to those reclining; and likewise the fishes, as much as they wished. But when they were filled, He said to His disciples, Gather the fragments that are left over, lest they be wasted. They therefore gathered them up; and they filled twelve baskets with the fragments of the five barley loaves left over by those who had eaten. When the people, therefore, had seen the sign which Jesus had worked, they said, This is indeed the Prophet Who is to come into the world. So when Jesus perceived that they would come to take Him by force and make Him king He fled again to the mountain, Himself alone.

R. Praise be to Thee, O Christ.

Seqüência do +  S. Evangelho segundo S. João 6, 1 – 15.

 Naquele tempo: Passou Jesus à outra banda do mar da Galiléia, isto é, de Tiberíades; e seguia-o uma grande multidão, porque via os milagres que fazia em favor dos enfermos. Subiu, pois, Jesus a um monte; e sentou-se ali com seus discípulos. Ora a Páscoa, a festa dos Judeus, estava próxima. Jesus, pois, tendo levantado os olhos, e visto que vinha ter com Ele uma grande multidão, disse a Filipe: Onde compraremos nós pão para dar de comer a esta gente? Dizia, porém, isto para o experimentar, porque sabia o que havia de fazer. Respondeu-lhe Filipe: Duzentos dinheiros de pão não bastam para que cada um receba um pequeno bocado. Um de seus discípulos, (chamado) André, irmão de Simão Pedro, disse-Lhe: Está aqui um jovem, que tem cinco peixes; mas que é isto para tanta gente? Jesus, porém, disse: Fazei sentar essa gente. E havia naquele lugar muito feno. Sentaram-se, pois, em número de cerca de cinco mil (homens). Tomou, pois, Jesus os pães, e, tendo dado graças, distribui-os aos que estavam sentados; e igualmente dos peixes, quanto eles queriam. Estando saciados, disse a seus discípulos: Recolhei os pedaços que sobejaram, para que se não percam. E eles os recolheram, e encheram doze cestos de pedaços dos cinco pães de cevada, que sobejaram aos que tinham comido. Vendo então aqueles homens o milagre que Jesus fizera, diziam: Este é verdadeiramente o profeta que devia vir ao mundo. E Jesus, sabendo que o viriam arrebatar para o fazerem rei, retirou-se de novo ele só para o monte.

R: Louvor a Vós, Cristo!

Offertorium 

Orémus
Ps 134:3, 6
Laudáte Dóminum, quia benígnus est: psállite nómini ejus, quóniam suávis est: ómnia, quæcúmque vóluit, fecit in coelo et in terra.

Offertory 

Let us pray.

Ps 134:3, 6.
Praise the Lord, for He is good; sing praise to His Name, for He is sweet; all that He wills He does in heaven and on earth.

Ofertório. Sl. 134, 3 et 6. – Louvai o Senhor, porque é bom; cantai ao seu nome um salmo, porque é suave e fez no Céu e na Terra tudo o que quis.

Secreta 
Sacrifíciis præséntibus, Dómine, quaesumus, inténde placátus: ut et devotióni nostræ profíciant et salúti.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum

Inténde, quaesumus, Dómine, múnera altáribus tuis pro sanctárum Mártyrum tuárum Perpétuæ et Felicitatis festivitáte propósita: ut, sicut per hæc beáta mystéria illis glóriam contulísti; ita nobis indulgéntiam largiáris.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Secret 
Look with favor, we beseech You, O Lord, upon the offerings here before You, that they may be beneficial for our devotion and salvation.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.
R. Amen.

Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum

Look with favor, we beseech You, O Lord, upon the gifts placed on Your altar for the feast-day of Your holy Virgin-Martyrs Perpetua and Felicitas, and as You glorified them, lavish upon us Your forgiveness by these sacred rites.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.
R. Amen.

Secreta – Dignai-Vos olhar, Senhor, com bondade para este sacrifício e fazei que nos aproveite ao progresso espiritual e à salvação. Por Nosso Senhor Jesus Cristo.

Prefácio da Quaresma

Communio 
Ps 121:3-4

Jerúsalem, quæ ædificátur ut cívitas, cujus participátio ejus in idípsum: illuc enim ascendérunt tribus, tribus Dómini, ad confiténdum nómini tuo. Dómine.

 Communion 

Ps 121:3-4
Jerusalem, built as a city, with compact unity: to it the tribes go up, the tribes of the Lord, to give thanks to Your Name, O Lord.

Comunhão. Sl.121, 3 - 4. – Jerusalém, cidade santa, cujas partes formam um todo admirável, lá sobem as tribos do Senhor para louvar o seu nome.

Postcommunio 

Orémus.
Da nobis, quaesumus, miséricors Deus: ut sancta tua, quibus incessánter explémur, sincéris tractémus obséquiis, et fidéli semper mente sumámus.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Orémus.
Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum
P Mýsticis, Dómine, repléti sumus votis et gáudiis: præsta, quaesumus; ut intercessiónibus sanctárum Mártyrum tuárum Perpétuæ et Felicitátis, quæ temporáliter ágimus, spirituáliter consequámur.
Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. 
R. Amen.

Post Communion 

Let us pray.
Grant, we beseech You, merciful God, that we may treat with sincere reverence, and consume with heartfelt faith Your sacrament, which ever fills us to overflowing.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.
R. Amen.

Let us pray.
Commemoratio Ss. Perpetuae et Felicitatis Martyrum
You have filled us with spiritual joy and delight; grant, we beseech You, O Lord, that by the intercession of Your holy Martyrs Perpetua and Felicitas, we may spiritually attain what now we ritually perform.
Through Jesus Christ, thy Son our Lord, Who liveth and reigneth with thee, in the unity of the Holy Ghost, ever one God, world without end.
R. Amen.

Depois da comunhão. – Daí, ó Deus de misericórdia, que celebremos com piedade sincera e recebamos de coração puro os vossos santos mistérios, de que sem cessar nos alimentamos. Por Nosso Senhor Jesus Cristo.

Latin Mass - Good Friday (Latin only)

FERIA SEXTA IN PASSIONE ET MORTE DOMINI

I Classis

DE SOLEMNI ACTIONE LITURGICA

POSTMERIDIANA

IN PASSIONE ET MORTI DOMINI

Statio ad S. Crucem in Ierusalem

Solemnis Actio liturgica celebranda est horis postmeridianis, et quidem circa horam tertiam; si vero ratio pastoralis id suadeat, inchoari potest inde a meridie, vel tardiori hora, non autem ultra horam nonam serotinam.

Hoc die sacra Communio fidelibus distribui postest unice inter solemnem Actionem liturgicam postmeridianam, exceptis iis qui in periculo mortis sunt constitui. 
1. Altare omnino nudum sit: sine cruce, sine candelabris, sine tobaleis.
2. Solemnis Actio liturgica postmeridiana huius feriæ, ubi deest copia clericorum et sacerdotum, peragitur a celebrante cum assistentia ministrantium, ut suis locis notabitur; ubi vero clerici adsint, maxime convenit, ut in choro actioni liturgicæ assistant.
3. Itaque, unusquisque suis choralibus vestimentis induitur; celebrans et diaconus, amictu, alba et cingulo induti, sumunt stolam nigram; subdiaconus accipit amictum, albam et cingulum.

DE PRIMA PARTE ACTIONIS LITURGICÆ

SEU DE LECTIONIBUS

4. Omnibus sic paratis, incipit processio per ecclesiam ad altare, sub silentio.
5. Clerici, ministri, seu ministrantes, et celebrans, cum ad altare pervenerint, eidem altari reverentiam faciunt; deinde, celebrans et ministri sacri, non vero ministrantes, in faciem procumbunt, reliqui vero adeunt scamna in choro, ibique manent, genibus flexis et profunde inclinati: omnesque in silentio aliquamdiu orant.
6. Signo dato, omnes se erigunt, sed genuflexi manent; solus celebrans, stans ante gradus altaris, dicit, manibus iunctis et in tono feriali, sequentem Orationem:
Oratio:
Deus, qui peccáti véteris hereditáriam mortem, in qua posteritátis genus omne succésserat, Christi tui, Dómini nostri, passióne solvísti: da, ut, confórmes eídem facti; sicut imáginem terrénæ natúræ necessitáte portávimus, ita imáginem cæléstis grátiæ sanctificatióne portémus. Per eúndem Christum Dóminum nostrum.
Omnes respondent: Amen.
 7. Oratione completa, celebrans et ministri, seu ministrantes, ad sedilia pergunt. Interim ponitur legile nudum in medio presbyterii, et lector incipit primam lectionem, omnibus sedentibus et auscultantibus. Incipitur vero sine titulo, ac clauditur absque Deo grátias.
7a. Deficiente lectore, ipse celebrans, stans in loco suo, legit lectionem.
Lectio prima
Osee 6, 1-6
Hæc dicit Dóminus: In tribulatióne sua mane consúrgent ad me: Veníte, et revertámur ad Dóminum: quia ipse cepit, et sanábit nos: percútiet, et curábit nos. Vivificábit nos post duos dies: in die tértia suscitábit nos, et vivémus in conspéctu eius. Sciémus, sequemúrque, ut cognoscámus Dóminum: quasi dilúculum præparátus est egréssus eius, et véniet quasi imber nobis temporáneus, et serótinus terræ. Quid fáciam tibi, Ephraïm? Quid fáciam tibi, Iuda? misericórdia vestra quasi nubes matutína: et quasi ros mane pertránsiens. Propter hoc dolávi in prophétis, occídi eos in verbis oris mei: et iudícia tua quasi lux egrediéntur. Quia misericórdiam vólui, et non sacrifícium, et sciéntiam Dei, plus quam holocáusta.
Sequitur responsorium, a schola cantandum, vel a clero assistente recitandum.
 Responsorium. Habacuc 3. 2-3
Dómine, audívi audítum tuum, et tímui: considerávi ópera tua, et expávi. V. In médio duórum animálium innotescéris: dum appropinquáverint anni, cognoscéris: dum advénerit tempus, ostendéris. V. In eo, dum conturbáta fúerit ánima mea: in ira, misericórdiæ memor eris. V. Deus a Líbano véniet, et Sanctus de monte umbróso, et condénso. V. Opéruit cælos maiéstas eius: et laudis eius plena est terra.
8. Responsorio absoluto, omnes surgunt; celebrans, stans ad sedile, dicit Orémus, diaconus: Flectámus génua, et omnes, flexis genibus, per aliquod temporis spatium in silentio orant; dicto a diacono: Leváte, omnes surgunt, et celebrans, manibus iunctis ac in tono feriali, dicit Orationem.
8a. Celebrans, manens in loco suo, dicit: Orémus, Flectámus génua, et brevi interposita precatione, flexis genibus et in silentio, dicit: Leváte; deinde surgit, et, manibus iunctis ac in tono feriali, dicit Orationem.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Deus, a quo et Iudas reátus sui pænam, et confessiónis suæ latro præmium sumpsit, concéde nobis tuæ propitiatiónis efféctum: ut, sicut in passióne sua Iesus Christus, Dóminus noster, divérsa utrísque íntulit stipéndia meritórum; ita nobis, abláto vetustátis erróre, resurrectiónis suæ grátiam largiátur: Qui tecum vivit et regnat.
9. Oratione expleta, sequitur altera lectio, a subdiacono dicenda ad legile, item sine titulo, et sine Deo grátias in fine. Celebrans ceterique omnes, sedentes, auscultant.
9a. Lectionem legat lector ad legile; secus vero ipse celebrans, stans in loco suo.
Lectio altera Exod. 12, 1-11
In diébus illis: Dixit Dóminus ad Móysen et Aaron in terra Ægypti: "Mensis iste, vobis princípium ménsium, primus erit in ménsibus anni. Loquímini ad univérsum coetum filiórum Israël, et dícite eis: Décima die mensis huius tollat unusquísque agnum per famílias et domos suas. Sin autem minor est númerus, ut suffícere possit ad vescéndum agnum, assúmet vicínum suum, qui iunctus est dómui suæ, iuxta númerum animárum, quæ suffícere possunt ad esum agni. Erit autem agnus absque mácula, másculus, annículus: iuxta quem ritum tollétis et hædum. Et servábitis eum usque ad quartam décimam diem mensis huius; immolabítque eum univérsa multitúdo filiórum Israël ad vésperam. Et sument de sánguine eius, ac ponent super utrúmque postem, et in superlimináribus domórum, in quibus cómedent illum. Et edent carnes nocte illa assas igni, et ázymos panes cum lactúcis agréstibus. Non comedétis ex eo crudum quid, nec coctum aqua, sed tantum assum igni: caput cum pédibus eius, et intestínis vorábitis. Nec remanébit quidquam ex eo usque mane. Si quid resíduum fúerit, igne comburétis. Sic autem comedétis illum: Renes vestros accingétis, et calceaménta habébitis in pédibus, tenéntes báculos in mánibus, et comedétis festinánter: est enim Phase, id est tránsitus, Domini.›
Sequitur responsorium, a schola cantandum, vel a clero assistente recitandum.
Responsorium. Ps. 139, 2-10 et 14
Eripe me, Dómine, ab hómine malo: a viro iníquo líbera me. V. Qui cogitavérunt malítias in corde: tota die constituébant prælia. V. Acuérunt linguas suas sicut serpéntes: venénum áspidum sub lábiis eórum. V. Custódi me, Dómine, de manu peccatóris: et ab homínibus iníquis líbera me. V. Qui cogitavérunt supplantáre gressus meos: abscondérunt supérbi láqueum mihi. V. Et funes extendérunt in láqueum pédibus meis: iuxta iter scándalum posuérunt mihi. V. Dixi Dómino: Deus meus es tu: exáudi, Dómine, vocem oratiónis meæ. V. Dómine, Dómine, virtus salútis meæ: obúmbra caput meum in die belli. V. Ne tradas me a desidério meo peccatóri: cogitavérunt advérsum me: ne derelínquas me, ne umquam exalténtur. V. Caput circúitus eórum: labor labiórum ipsórum opériet eos. V. Verúmtamen iusti confitebúntur nómini tuo: et habitábunt recti cum vulto tuo.
10. Absoluta altera lectione cum suo responsorio, ponuntur in latere evangelii, in plano presbyterii, legilia nuda et proceditur ad cantum vel lectionem historiæ passionis Domini secundum Ioánnem, hoc modo: cantatur vel legitur a ministris, saltem in ordine diaconatus constitutis, qui, comitantibus duobus acolythis, vel ministrantibus, absque luminaribus, et absque incenso, facta altari reverentia, ante celebrantem sistunt; super eos, profunde inclinatos, celebrans media voce dicit:
 Dóminus sit in córdibus vestris, et in lábiis vestris. Ipsi vero, erigentes se, respondent: Amen.
Tunc, iterum facta altari reverentia, procedunt ad latus evangelii, ibique, super nudum legile, incipiunt cantare vel legere historiam passionis Domini, omnibus auscultantibus.
10a. Historiam Passionis Domini legit vel cantat celebrans, clara et distincta voce. Antequam incipiat, dicit, in medio presbyterii, profunde inclinatus, secreto:
 Dóminus sit in corde meo, et in lábiis meis. Amen.
Tunc, facta altari reverentia, vadit ad latus evangelii, ibique, super nudum legile, incipit legere vel cantare historiam passionis Domini.
11. Evangelium Passionis et Mortis Domini secundum Ioannem, 18, 1-40; 19, 1-42
 Pássio Dómini nostri Iesu Christi secúndum Ioánnem
In illo témpore: Egréssus est Iesus cum discípulis suis trans torréntem Cedron, ubi erat hortus, in quem introívit ipse, et discípuli eius. Sciébat autem et Iudas, qui tradébat eum, locum: quia frequénter Iesus convénerat illuc cum discípulis suis. Iudas ergo, cum accepísset cohórtem, et a pontifícibus et pharisæis minístros, venit illuc cum latérnis, et fácibus, et armis.
Iesus ítaque sciens ómnia, quæ ventúra erant super eum, procéssit, et dixit eis + Quem quæritis ? C. Respondérunt ei: S. Iesum Nazarénum C. Dicit eis Iesus: + Ego sum. C. Stabat autem et Iudas, qui tradébat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis: Ego sum: abiérunt retrórsum, et cecidérunt in terram. Iterum ergo interrogávit eos: + Quem quæritis? C. Illi autem dixérunt: S. Iesum Nazarénum. C. Respóndit Iesus: + Dixi vobis, quia ego sum: si ergo me quæritis, sínite hos abíre. C. Ut implerétur sermo, quem dixit: Quia quos dedísti mihi, non pérdidi ex eis quemquam.
Simon ergo Petrus habens gládium edúxit eum: et percússit pontíficis servum: et abscídit aurículam eius déxteram. Erat autem nomen servo Malchus. Dixit ergo Iesus Petro: + Mitte gládium tuum in vagínam. Cálicem, quem dedit mihi Pater, non bibam illum? C. Cohors ergo, et tribúnus, et minístri Iudæórum comprehendérunt Iesum, et ligavérunt eum.
Et adduxérunt eum ad Annam primum, erat enim socer Cáiphæ, qui erat póntifex anni illíus. Erat autem Cáiphas, qui consílium déderat Iudaéis: Quia éxpedit unum hóminem mori pro pópulo. Sequebátur autem Iesum Simon Petrus, et álius discípulus. Discípulus autem ille erat notus pontífici, et introívit cum Iesu in átrium pontíficis.
Petrus autem stabat ad óstium foris. Exívit ergo discípulus álius, qui erat notus pontífici, et dixit ostiáriæ: et introdúxit Petrum. Dicit ergo Petro ancílla ostiária: S. Numquid et tu ex discípulis es hóminis istíus? C. Dicit ille: S. Non sum. C. Stabant autem servi et minístri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciébant se: erat autem cum eis et Petrus stans, et calefáciens se.
Póntifex ergo interrogávit Iesum de discípulis suis, et de doctrína eius. Respóndit ei Iesus: + Ego palam locútus sum mundo: ego semper dócui in synagóga, et in templo, quo omnes Iudæi convéniunt: et in occúlto locútus sum nihil. Quid me intérrogas? intérroga eos, qui audiérunt quid locutus sim ipsis: ecce hi sciunt quæ díxerim ego. C. Hæc autem cum dixísset, unus assístens ministrórum dedit álapam Iesu, dicens: S. Sic respóndes pontífici? C. Respóndit ei Iesus: + Si male locútus sum, testimónium pérhibe de malo: si autem bene, quid me cædis?
C. Et misit eum Annas ligátum ad Cáipham pontíficem. Erat autem Simon Petrus stans, et calefáciens se. Dixérunt ergo ei: S. Numquid et tu ex discípulis eius es? C. Negávit ille, et dixit: S. Non sum. Dicit ei unus ex servis pontíficis, cognátus eius, cuius abscídit Petrus aurículam: S. Nonne ego te vidi in horto cum illo? C. Iterum ergo negávit Petrus: et statim gallus cantávit.
Addúcunt ergo Iesum a Cáipha in prætórium. Erat autem mane: et ipsi non introiérunt in prætórium, ut non contaminaréntur, sed ut manducárent Pascha. Exívit ergo Pilátus ad eos foras, et dixit: S. Quam accusatiónem affértis advérsus hóminem hunc? C. Respondérunt, et dixérunt ei: S. Si non esset hic malefáctor, non tibi tradidissémus eum C. Dixit ergo eis Pilátus: S. Accípite eum vos, et secúndum legem vestram iudicáte eum. C. Dixérunt ergo ei Iudæi: S. Nobis non licet interfícere quemquam C. Ut sermo Iesu implerétur, quem dixit, signíficans qua morte esset moritúrus.
Introívit ergo íterum in prætórium Pilátus, et vocávit Iesum, et dixit ei: S. Tu es Rex Iudæórum? C. Respóndit Iesus: + A temetípso hoc dicis, an álii dixérunt tibi de me? C. Respóndit Pilátus: S. Numquid ego Iudæus sum? Gens tua et pontífices tradidérunt te mihi; quid fecísti? C. Respóndit Iesus: + Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoc mundo esset regnum meum, minístri mei útique decertárent, ut non tráderer Iudæis: nunc autem regnum meum non est hinc. C. Dixit ítaque ei Pilátus: S. Ergo rex es tu? C. Respóndit Iesus: + Tu dicis, quia Rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimónium perhíbeam veritáti: omnis, qui est ex veritáte, audit vocem meam. C. Dicit ei Pilátus: Quid est véritas? C. Et, cum hoc dixísset, íterum exívit ad Iudæos, et dicit eis: S. Ego nullam invénio in eo causam. Est autem consuetúdo vobis ut unum dimíttam vobis in Pascha: vultis ergo dimíttam vobis Regem Iudæórum? C. Clamavérunt ergo rursum omnes, dicéntes: S. Non hunc, sed Barábbam. C. Erat autem Barábbas latro.
Tunc ergo apprehéndit Pilátus Iesum, et flagellávit. Et mílites plecténtes corónam de spinis, imposuérunt cápiti eius: et veste purpúrea circumdedérunt eum. Et veniébant ad eum, et dicébant: S. Ave, Rex Iudæórum C. Et dabant ei álapas.
Exívit ergo íterum Pilátus foras, et dicit eis: S. Ecce addúco vobis eum foras, ut cognoscátis, quia nullam invénio in eo causam. C. (Exívit ergo Iesus portans corónam spíneam, et purpúreum vestiméntum). Et dicit eis: S. Ecce homo. C. Cum ergo vidíssent eum pontífices et minístri, clamábant, dicéntes: S. Crucifíge, crucifíge eum. C. Dicit eis Pilátus: S. Accípite eum vos, et crucifígite: ego enim non invénio in eo causam. C. Respondérunt ei Iudæi: S. Nos legem habémus, et secúndum legem debet mori, quia Fílium Dei se fecit. C. Cum ergo audísset Pilátus hunc sermónem, magis tímuit
Et ingréssus est prætórium íterum: et dixit ad Iesum: S. Unde es tu? C. Iesus autem respónsum non dedit ei. Dicit ergo ei Pilátus: S. Mihi non lóqueris? nescis quia potestátem hábeo crucifígere te, et potestátem hábeo dimíttere te? C. Respóndit Iesus: + Non habéres potestátem advérsum me ullam, nisi tibi datum esset désuper. Proptérea, qui me trádidit tibi, maius peccátum habet. C. Et exínde quærébat Pilátus dimíttere eum. Iudæi autem clamábant dicéntes: S. Si hunc dimíttis, non es amícus Cæsaris. Omnis enim, qui se regem facit, contradícit Cæsari C. Pilátus autem cum audísset hos sermónes, addúxit foras Iesum, et sedit pro tribunáli, in loco, qui dícitur Lithóstrotos, hebráice autem Gábbatha. Erat autem Parascéve Paschæ, hora quasi sexta, et dicit Iudæis: S. Ecce Rex vester. C. Illi autem clamábant: S. Tolle, tolle, crucifíge eum. C. Dicit eis Pilátus: S. Regem vestrum crucifígam? C. Respondérunt pontífices: S. Non habémus regem, nisi Cæsarem. C. Tunc ergo trádidit eis illum ut crucifigerétur.
Suscepérunt autem Iesum, et eduxérunt. Et báiulans sibi crucem, exívit in eum, qui dícitur Calváriæ, locum, hebráice autem Gólgotha: ubi crucifixérunt eum, et cum eo álios duos, hinc et hinc, médium autem Iesum.
Scripsit autem et títulum Pilátus: et pósuit super crucem. Erat autem scriptum: Iesus Nazarénus, Rex Iudæórum. Hunc ergo títulum multi Iudæórum legérunt, quia prope civitátem erat locus, ubi crucifíxus est Iesus. Et erat scriptum hebráice, græce, et latíne. Dicébant ergo Piláto pontífices Iudæórum: S. Noli scríbere, Rex Iudæórum, sed quia ipse dixit: Rex sum Iudæórum C. Respóndit Pilátus: S. Quod scripsi, scripsi.
C. Mílites ergo cum crucifixíssent eum, accepérunt vestiménta eius et fecérunt quátuor partes: unicuíque míliti partem, et túnicam. Erat autem túnica inconsútilis, désuper contéxta per totum. Dixérunt ergo ad ínvicem: S. Non scindámus eam, sed sortiámur de illa cuius sit. C. Ut Scriptúra implerétur, dicens: Partíti sunt vestiménta mea sibi: et in vestem meam misérunt sortem. Et mílites quidem hæc fecérunt.
Stabant autem iuxta crucem Iesu, mater eius, et soror matris eius María Cléophæ, et María Magdaléne. Cum vidísset ergo Iesus matrem, et discípulum stantem, quem diligébat, dicit matri suæ: + Múlier, ecce fílius tuus. C. Deínde dicit discípulo: + Ecce mater tua C. Et ex illa hora accépit eam discípulus in sua.
Póstea sciens Iesus quia ómnia consummáta sunt, ut consummarétur Scriptúra, dixit: + Sitio. C. Vas ergo erat pósitum acéto plenum. Illi autem spóngiam plenam acéto, hyssópo circumponéntes, obtulérunt ori eius. Cum ergo accepísset Iesus acétum, dixit: + Consummátum est. C. Et inclináto cápite trádidit spíritum. Hic genuflectitur, et pausatur aliquantulum.
Iudæi ergo, quóniam Parascéve erat, ut non remanérent in cruce córpora sábbato, erat enim magnus dies ille sábbati, rogavérunt Pilátum, ut frangeréntur eórum crura, et tolleréntur. Venérunt ergo mílites: et primi quidem fregérunt crura, et altérius, qui crucifíxus est cum eo. Ad Iesum autem cum veníssent, ut vidérunt eum iam mórtuum, non fregérunt eius crura, sed unus mílitum láncea latus eius apéruit, et contínuo exívit sanguis, et aqua. Et qui vidit, testimónium perhíbuit: et verum est testimónium eius. Et ille scit, quia vera dicit: ut et vos credátis. Facta sunt enim hæc, ut Scriptúra implerétur: Os non comminuétis ex eo. Et íterum ália Scriptúra dicit: Vidébunt in quem transfixérunt.
Post hæc autem rogávit Pilátum Ioseph ab Arimathæa, eo quod esset discípulus Iesu, occúltus autem propter metum Iudæórum, ut tólleret corpus Iesu. Et permísit Pilátus. Venit ergo, et tulit corpus Iesu. Venit autem et Nicodémus, qui venérat ad Iesum nocte primum, ferens mixtúram myrrhæ, et áloës quasi libras centum. Accepérunt ergo corpus Iesu, et ligavérunt illud línteis cum aromátibus, sicut mos est Iudæis sepelíre. Erat autem in loco, ubi crucifíxus est, hortus: et in horto monuméntum novum, in quo nondum quisquam pósitus erat. Ibi ergo propter Parascéven Iudæórum, quia iuxta erat monuméntum, posuérunt Iesum.

DE SECUNDA PARTE ACTIONIS LITURGICÆ SEU DE ORATIONIBUS SOLEMNIBUS QUÆ ETIAM "ORATIO FIDELIUM" DICUNTUR

12. Cantu vel lectione historiæ passionis Domini absoluto, celebrans assumit pluviale nigri coloris; diaconus et subdiaconus induunt dalmaticam vel tunicellam eiusdem coloris.
Interim vero duo acolythi, vel ministrantes, unam tantum tobaleam super altare extendunt, locantes librum in medio.
Tunc celebrans, comitantibus ministris, vel ministrantibus, accedit ad altare, quod, ascendens, osculatur in medio, et stans ibidem, ante se habens librum, incipit orationes solemnes, ministris sacris hinc inde adstantibus.
13. Dicuntur autem hoc ordine:
Præcedit celebrantis præfatio, qua intentio specialis indicatur, et cantatur tono peculiari infra notato, manibus iunctis; deinde celebrans dicit: Orémus, diaconus: Flectámus génua, et omnes, flexis genibus, per aliquod temporis spatium in silentio orant; dicto a diacono: Leváte, omnes surgunt, et celebrans, extensis manibus ac in tono feriali, dicit orationem.
13a. Celebrans dicit: Oremus, Flectámus génua, et brevi interposita precatione, flexis genibus et in silentio, dicit: Leváte, deinde surgit, et, extensis manibus ac in tono feriali, dicit orationem.
1. Pro Sancta Ecclesia
Orémus dilectíssimi nobis, pro Ecclésia sancta Dei: ut eam Deus et Dóminus noster pacificáre, et adunáre, et custodíre dignétur toto orbe terrárum: subiíciens ei principátus, et potestátes: detque nobis quiétam et tranquíllam vitam degéntibus, glorificáre Deum Patrem omnipoténtem.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, qui glóriam tuam ómnibus in Christo géntibus revelásti: custódi ópera misericórdiæ tuæ; ut Ecclésia tua, toto orbe diffúsa, stábili fide in confessióne tui nóminis persevéret. Per eúndem Dóminum. Omnes R. Amen.
2. Pro Summo Pontifice
Orémus et pro beatíssimo Papa nostro N.: ut Deus et Dóminus noster, qui elégit eum in órdine episcopátus, salvum atque incólumem custódiat Ecclésiæ suæ sanctæ, ad regéndum pópulum sanctum Dei.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, cuius iudício univérsa fundántur: réspice propítius ad preces nostras, et eléctum, nobis Antístitem tua pietáte consérva; ut christiána plebs, quæ te gubernátur auctóre, sub tanto Pontífice, credulitátis suæ méritis augeátur. Per Dóminum nostrum Jesum Christum Fílium tuum. Omnes R. Amen.
3. Pro Omnibus Ordinibus Gradibusque Fidelium
 Orémus et pro ómnibus Epíscopis, Presb_teris, Diacónibus, Subdiacónibus, Acólythis, Exorcístis, Lectóribus, Ostiáriis, Confessóribus, Virgínibus, Víduis: et pro omni pópulo sancto Dei.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, cuius Spíritu totum corpus Ecclésiæ sanctificátur, et régitur: exáudi nos pro univérsis ordínibus supplicántes; ut grátiæ tuæ múnere, ab ómnibus grádibus fidéliter serviátur. Per Dóminum...in unitáte eiúsdem. Omnes R. Amen.
4. Pro Res Publicas Moderantibus
Orémus et pro ómnibus res públicas moderántibus, eorúmque ministériis et potestátibus: ut Deus et Dóminus noster mentes et corda eórum secúndum voluntátem suam dírigat ad nostram perpétuam pacem.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, in cuius manu sunt ómnium potestátes et ómnium iura populórum: réspice benígnus ad eos, qui nos in potestáte regunt; ut ubíque terrárum, déxtera tua protegénte, et religiónis intégritas, et pátriæ secúritas indesinénter consístat. Per Dóminum. Omnes R. Amen.
5. Pro Catechumenis
Orémus et pro catechúmenis nostris: ut Deus et Dóminus noster adapériat aures præcordiórum ipsórum, ianuámque misericórdiæ; ut per lavácrum regeneratiónis accépta remissióne ómnium peccatórum, et ipsi inveniántur in Christo Iesu Dómino nostro.
 Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, qui Ecclésiam tuam nova semper prole fecúndas: auge fidem et intelléctum catechúmenis nostris; ut, renáti fonte baptísmatis, adoptiónis tuæ fíliis aggregéntur. Per Dóminum. Omnes R. Amen.
6. Pro Fidelium Necessitatibus
 Orémus, dilectíssimi nobis, Deum Patrem omnipoténtem, ut cunctis mundum purget erróribus: morbos áuferat: famem depéllat: apériat cárceres: víncula dissólvat: peregrinántibus réditum: infirmántibus sanitátem: navigántibus portum salútis indúlgeat.
 Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, mæstórum consolátio, laborántium fortitúdo: pervéniant ad te preces de quacúmque tribulatióne clamántium; ut omnes sibi in necessitátibus suis misericórdiam tuam gáudeant affuísse. Per Dóminum. Omnes R. Amen.
7. Pro Unitate Ecclesiæ
 Orémus et pro hæréticis, et schismáticis: ut Deus et Dóminus noster éruat eos ab erróribus univérsis; et ad sanctam matrem Ecclésiam Cathólicam, atque Apostólicam revocáre dignétur.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, qui salvas omnes, et néminem vis períre: réspice ad ánimas diabólica fraude decéptas; ut, omni hærética pravitáte depósita, errántium corda resipíscant, et ad veritátis tuæ rédeant unitátem. Per Dóminum nostrum Iesum Christum Fílium tuum: Qui tecum. Omnes R. Amen.
8. Pro Conversione Iudæorum
Orémus et pro Iudæis: ut Deus et Dóminus noster áuferat velámen de córdibus eórum; ut et ipsi agnóscant Iesum Christum Dóminum nostrum.
 Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, qui Iudeos étiam a tua misericórdia non repéllis: exáudi preces nostras, quas pro illíus pópuli obcæcatióne deférimus; ut, ágnita veritátis tuæ luce, quæ Christus est, a suis ténebris eruántur. Per eúndem Dóminum. Omnes R. Amen.
9. Pro Conversione Infidelium
Orémus et pro pagánis: ut Deus omnípotens áuferat iniquitátem a córdibus eórum; ut relíctis idólis suis, convertántur ad Deum vivum et verum, et únicum Fílium eius Iesum Christum, Deum et Dóminum nostrum.
Orémus. V. Flectámus génua. R. Leváte.
Oratio
Omnípotens sempitérne Deus, qui non mortem peccatórum, sed vitam semper inquíris: súscipe propítius oratiónem nostram, et líbera eos ab idolórum cultúra; et ággrega Ecclésiæ tuæ sanctæ, ad laudem et glóriam nóminis tui. Per Dóminum. Omnes R. Amen.

DE TERTIA PARTE ACTIONIS LITURGICÆ

SEU DE SOLEMNI SANCTÆ CRUCIS ADORATIONE

14. Orationibus solemnibus completis, celebrans et ministri redeunt ad sedilia, ubi celebrans deponit pluviale, ministri dalmaticam vel tunicellam; et datur initium solemni adorationi sanctæ Crucis.
Adhibeatur Crux satis magna, cum Crucifixo, velo violaceo obtecto, quod facile removeri possit.
15. Primum portatur sancta Crux e sacristia in medium presbyterii, omnibus stantibus. Portatur autem hoc modo: Celebrans et subdiaconus manent ad sedilia stantes: diaconus cum acolythis seu ministrantibus, adit sacristiam, ex qua processionaliter affert Crucem ad ecclesiam: præcedunt acolythi, seu ministrantes, sequitur diaconus cum Cruce, medius inter alios duos acolythos, seu ministrantes, candelabra accensa gestantes.
Cum presbyterium ingressi fuerint, celebrans et subdiaconus ipsis obviam veniunt, et in medio, ante altare, celebrans Crucem e manibus diaconi accipit.
15a. Celebrans cum ministrantibus sacristiam adit, indeque, ut supra, portat Crucem ante altare.
16. Tum proceditur ad detectionem sanctæ Crucis, hoc modo:
Celebrans, accendens ad latus epistolæ, ibique, stans in plano, versa facie ad populum, Crucem a summitate parum detegit. Deinde solus incipit antiphonam Ecce lignum Crucis, ac deinceps iuvatur in cantu a ministris sacris, usque ad Veníte adorémus, quod cantatur a schola, comitantibus omnibus adstantibus.
Cantu finito, omnes in genua se prosternunt, celebrante excepto, et parvo momento in silentio adorant.
Deinde celebrans ascendit altare in latere epistolæ, et detegit brachium dextrum Crucifixi; tunc elevans Crucem paulisper, adiuvantibus, si opus sit, ministris sacris, altius quam primo, cantat iterum Ecce lignum Crucis, aliis prosequentibus, et, post cantum, procumbentibus, ut supra.
Denique celebrans procedit ad medium altaris, et detegit Crucem totaliter, ac elevans eam, tertio altius incipit Ecce lignum Crucis, aliis, ut supra, prosequentibus, et post cantum adorantibus.
Duo autem acolythi, seu ministrantes, cum candelabris accensis comitantur Crucem, a dextris et a sinistris celebrantis.
16a. Celebrans, in detegenda sancta Cruce, adiuvatur a ministrantibus; antiphonam vero Ecce lignum Crucis, usque ad Veníte, adorémus cantat solus.

ANTIPHONA AD DETEGENDAM S. CRUCEM

Ecce lignum Crucis, in quo salus mundi pepéndit.
Omnes R. Veníte, adorémus.

17. Post detectionem Crucis sequitur eiusdem solemnis adoratio, hoc modo: Crux, postquam detecta fuerit, traditur a celebrante duobus acolythis, vel ministrantibus, qui stantes in suppedaneo, ante medium altaris, et facie ad populum versa, eam hinc inde ita per bracchia sustentant, ut pes Crucis super suppedaneum consistat. Alii vero duo acolythi, vel ministrantes, qui candelabra accensa gestabant, eisdem candelabris a dextris et a sinistris Crucis super suppedaneum collocatis, genuflexi manent in lateribus suppedanei, in superiore gradu, facie versus Crucem.
Tunc incipit adoratio sanctæ Crucis, ordine sequenti: primus accedit solus celebrans; deinde ministri, postea clerus, demum ministrantes. Hi omnes, si commode fieri possit, prius calceamenta deponunt, et, unus post alium, accedentes ad Crucem, simplici genuflexione ter repetita, pedes Crucifixi osculantur.
18. Sancta Crux, adoratione ex parte celebrantis, ministrorum, cleri ac ministrantium peracta, a duobus acolythis, seu ministrantibus, comitantibus aliis duobus acolythis, seu ministrantibus, cum candelabris accensis, defertur ad cancellos, et ibidem sustentatur eodem modo, ut supra, ita ut fideles, ante Crucem quasi processionaliter transeuntes, primum viri, deinde mulieres, pedes Crucifixi devote deosculari possint, præmissa simplici genuflexione.
Si parochus aut rector ecclesiæ prævideat, adorationem sanctæ Crucis, prout supra præscribitur, ob ingentem populi concursum, vix aut non sine boni ordinis et devotionis detrimento peragi posse, tunc cæremonia hoc modo peragitur: celebrans, postquam clerus, si adsit, et ministrantes adorationem expleverint, sanctam Crucem e manibus ministrantium sumat et, in summitate gradum altaris consistens, paucis verbis populum ad sanctæ Crucis adorationem invitet eamque altius elevatam teneat, per breve tempus a fidelibus in silentio adorandam.
19. Dum autem sanctæ Crucis adoratio peragitur, cantantur a schola, in duos choros divisa, sic dicta Improperia , et alia quæ sequuntur; celebrans, ministri sacri, et ministrantes, ceterique omnes, qui adorationem sanctæ Crucis peregerunt, sedentes auscultant.
Cantus vero eousque producitur, prout adorantium numerus requirit. Concluditur tamen semper cum doxologia: Sempitérna sit beátæ Trinitáti glória, ut infra:

IMPROPERIA

Partes quæ ad singulos spectant, indicantur numeris 1 (chorus primus), et 2 (chorus secundus); quæ autem ab utroque choro simul cantanda sunt, indicantur hoc modo: 1 et 2.

I

1 et 2 Pópule meus, quid feci tibi? Aut in quo contristávi te? Respónde mihi !
V. Quia edúxi te de terra Æg_pti: parásti Crucem Salvatóri tuo.
1 Hágios o Theós.
2 Sanctus Deus.
1 Hágios Ischyros.
2 Sanctus Fortis.
1 Hágios Athánatos, eléison h_mas.
2 Sanctus Immortális, miserére nobis.
1 et 2 Quia edúxi te per desértum quadragínta annis, et manna cibávi te, et introdúxi te in terram satis bonam: parásti Crucem Salvatóri tuo.
1 Hágios o Theós.
2 Sanctus Deus.
1 Hágios Ischyrós.
2 Sanctus Fortis.
1 Hágios Athánatos, eléison h_mas.
2 Sanctus Immortális, miserére nobis.
1 et 2 Quid ultra débui fácere tibi, et non feci ? Ego quidem plantávi te víneam eléctam meam speciosíssimam: et tu facta es mihi nimis amára: acéto namque sitim meam potásti, et láncea perforásti latus Salvatóri tuo.
1 Hágios o Theós.
2 Sanctus Deus.
1 Hágios Ischyrós.
2 Sanctus Fortis.
1 Hágios Athánatos, eléison h_mas.
2 Sanctus Immortális, miserére nobis.

II

1 Ego propter te flagellávi Æg_ptum cum primogénitis suis: et tu me flagellátum tradidísti.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego edúxi te de Æg_pto, demérso Pharaóne in Mare rubrum: et tu me tradidísti princípibus sacerdótum.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego ante te apérui mare: et tu aperuísti láncea latus meum.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego ante te præívi in colúmna nubis: et tu me duxísti ad prætórium Piláti.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego te pavi manna per desértum: et tu me cecidísti álapis et flagéllis.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego te potávi aqua salútis de petra: et tu me potásti felle et acéto.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego propter te Chananæórum reges percússi: et tu percussísti arúndine caput meum.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego dedi tibi sceptrum regále, et tu dedísti cápiti meo spíneam corónam.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.
1 Ego te exaltávi magna virtúte: et tu me suspendísti in patíbulo Crucis.
2 Pópule meus, quid feci tibi ? Aut in quo contristávi te ? Respónde mihi.

III

1 et 2 Antiphona. Crucem tuam adorámus, Dómine: et sanctam resurrectiónem tuam laudámus, et glorificámus: ecce enim propter lignum venit gáudium in univérso mundo.
1 Psalmus 66, 2. Deus misereátur nostri et benedícat nobis.
2 Illúminet vultum suum super nos, et misereátur nostri.
1 et 2 Antiphona Crucem tuam adorámus, Dómine, et sanctam resurrectiónem tuam laudámus, et glorificámus: ecce enim propter lignum venit gáudium in univérso mundo.

IV

1 et 2 Antiphona Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.
Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

1 Hymnus Pange, lingua, gloriósi láuream certáminis,
Et super Crucis trophæo dic triúmphum nóbilem:
Quáliter Redémptor orbis immolátus vícerit.

2 Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.

1 De paréntis protoplásti fraude Factor cóndolens,
Quando pómi noxiális in nécem mórsu ruit:
Ipse lignum tunc notávit, damna ligni ut sólveret.

2 Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

1 Hoc opus nostræ salútis ordo depopóscerat:
Multifórmis proditóris ars ut artem fálleret:
Et medélam ferret inde, hostis unde læserat.

2 Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.

1 Quando venit ergo sacri plenitúdo témporis,
Missus est ab arce Patris natus, orbis Cónditor:
Atque ventre virgináli carne amíctus pródiit.

2 Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

1 Vagit infans inter arcta cónditus præsépia:
Membra pannis involúta Virgo Mater álligat:
Et Dei manus, pedésque stricta cingit fáscia.

2 Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.

1 Lustra sex qui iam perégit, tempus implens córporis,
Sponte líbera Redémptor passióni déditus,
Agnus in Crucis levátur immolándus stípite.

2 Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

1 Felle potus ecce languet; spina, clavi, láncea
Mite corpus perforárunt, unda manat et cruor:
Terra, pontus, astra, mundus quo lavántur flúmine !

2 Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.

1 Flecte ramos, arbor alta, tensa laxa víscera,
Et rigor lentéscat ille, quem dedit natívitas:
Et supérni membra Regis tende miti stípite.

2 Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

1 Sola digna tu fuísti ferre mundi víctimam:
Atque portum præparáre arca mundo náufrago,
Quam sacer cruor perúnxit, fusus Agni córpore.

2 Crux fidélis, inter omnes arbor una nóbilis:
Nulla silva talem profert, fronde, flore, gérmine.
Conclusio numquam omittenda :

1 Sempitérna sit beátæ Trinitáti glória:
Æqua Patri Filióque, par decus Paráclito:
Uníus Triníque nomen laudet univérsitas. Amen.
2 Dulce lignum, dulces clavos, dulce pondus sústinet.

DE QUARTA PARTE ACTIONIS LITURGICÆ

SEU DE COMMUNIONE

20. Adoratione Crucis expleta, ipsa Crux ab acolythis, vel ministrantibus, qui eam sustentaverant, comitantibus aliis duobus acolythis, vel ministrantibus, cum candelabris accensis, reportatur ad altare, ibique collocatur in medio, et quidem, si altaris dispositio id permittat, adeo in altum ut commode a fidelibus conspici possit, quin celebranti in cæremoniis sequentibus, super altare peragendis, incommodum præbat. Candelabra vero accensa deponuntur super altare.

21. Postea celebrans et diaconus, dimissa stola nigri coloris, assumunt paramenta violacea, scilicet celebrans stolam et planetam, diaconus stolam et dalmaticam, subdiaconus vero tunicellam.
22. Deinde diaconus, delata bursa super altare, extendit corporale, more solito; acolythus autem, vel ministrans, deponit super altare vas aquæ cum purificatorio, ad abluendos et abstergendos digitos post communionem, et librum disponit in latere Evangelii.
22a. Antequam processio inchoetur, sacerdos defert et explicat corporale super altare, more solito.
23. Rebus ita dispositis, reportatur Sacramentum e loco repositionis ad altare maius pro communione peragenda. Portatur autem hoc modo:
Celebrans et subdiaconus, clerus et populus manent in suis locis, sub silentio.
Diaconus cum duobus acolythis, et alio clerico ad umbellam portandam, accedunt ad altare repositionis, in quo præsto sint duo candelabra cum cereis accensis, postmodum ab acolythis sumenda.
Ad altare repositionis genua flectunt; tunc diaconus extrahit sacram pyxidem e tabernaculo seu capsa, et assumpto velo humerali albi coloris, pyxidem extremitatibus eiusdem veli cooperit et ad altare maius defert.
23a. Omnia fiunt ipsum celebrantem cum suis ministrantibus.
24. Procedunt ordine quo venerunt: super Sacramentum defertur umbella; acolythi hinc inde procedentes candelabra accensa gestant, omnes in genua procumbunt. Interim schola cantat sequentes antiphonas:
1 Adorámus te, Christe, et benedícimus tibi, quia per Crucem tuam redemísti mundum.
2 Per lignum servi facti sumus, et per sanctam Crucem liberáti sumus: fructus árboris sedúxit nos, Fílius Dei redémit nos.
3 Salvátor mundi, salva nos: qui per Crucem et Sánguinem tuum redemísti nos, auxiliáre nobis, te deprecámur, Deus noster.
25. Cum ad altare maius pervenerint, illud ascendunt, diaconus sacram pyxidem super corporale, acolythi autem candelabra super altare deponunt. Genuflexione peracta, diaconus dimittit velum humerale et se retrahit ad latus epistolæ; acolythi vero descendunt hinc inde, et genuflectunt in infirmo gradu altaris.
26. Tunc celebrans et subdiaconus accedunt ad altare, utroque genu adorant, illud ascendunt, et facta, una cum diacono, genuflexione, celebrans clara voce recitat, non cantat, præfationem orationis dominicæ: Orémus. Præcéptis salutáribus móniti.
Totum vero Pater noster, cum sit precatio ad communionem, omnes præsentes, clerici et fideles, una cum celebrante, solemniter, graviter et distincte recitant, lingua latina, addito quoque ab omnibus Amen.
Celebrans, iunctis manibus, dicit solus:

Orémus. Præcéptis salutáribus móniti, et divína  institutióne formáti, audémus dícere:

Celebrans item iunctis manibus, et omnes præsentes prosequuntur:

Pater noster qui es in cælis:
Sanctificétur nomen tuum.
Advéniat regnum tuum.
Fiat volúntas tua, sicut in cælo, et in terra.
Panem nostrum quotidiánum da nobis hódie:
Et dimítte nobis débita nostra,
sicut et nos dimíttimus debitóribus nostris.
Et ne nos indúcas in tentatiónem;
sed líbera nos a malo.
Amen.

27. Celebrans solus, clara et distincta voce atque manibus extensis, prosequitur:
Líbera nos, quæsumus, Dómine, ab ómnibus malis, prætéritis, præséntibus, et futúris: et intercedénte beáta et gloriósa semper Vírgine Dei Genetríce María, cum beátis Apóstolis tuis Petro et Paulo, atque Andréa, et ómnibus Sanctis, non signat se da propítius pacem in diébus nostris: ut ope misericórdiæ tuæ adiúti, et a peccáto simus semper líberi, et ab omni perturbatióne secúri. Per eúndem Dóminum nostrum Iesum Christum Fílium tuum: Qui tecum vivit et regnat in unitáte Spíritus Sancti Deus: per ómnia sæcula sæculórum. Et ab omnibus respondetur: Amen.
28. Et continuo celebrans recitat, submissa voce, sequentem Orationem, de more inclinatus, manibusque iunctis super altare positis:
Percéptio Córporis tui, Dómine Iesu Christe, quod ego, indígnus súmere præsúmo, non mihi provéniat in iudícium et condemnatiónem; sed pro tua pietáte prosit mihi ad tutaméntum mentis et córporis, et ad medélam percipiéndam. Qui vivis et regnas cum Deo Patre in unitáte Spíritus Sancti Deus, per ómnia sǽcula sæculórum. Amen.
29. Tum discooperit pyxidem, et, facta genuflexione, accipit sacram particulam et, tenens illam super pyxidem, inclinatus et pectus percutiens, ter dicit, more solito:
Dómine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanábitur ánima mea.
30. Postea, signans se Sacramento, adiungit submissa voce:
Corpus Dómini nostri Iesu Christi custódiat ánimam meam in vitam ætérnam. Amen.
Et sumit Corpus reverenter, ac paululum in meditatione Sacramenti quiescit.
31. Et continuo diaconus facit confessionem. Tunc celebrans, facta genuflexione, conversus ad populum, manibus iunctis ante pectus, clara voce dicit:
Misereátur vestri omnípotens Deus, et, dimíssis peccátis vestris, perdúcat vos ad vitam ætérnam. Omnes respondent: Amen.
Celebrans prosequitur:
Indulgéntiam, absolutiónem, + et remissiónem peccatórum vestrórum tríbuat vobis omnípotens et miséricors Dóminus.
Omnes respondent: Amen.
32. Deinde ad altare se convertit, genuflectit, apprehendit pyxidem, et more solito conversus ad populum, in medio altaris, dicit clara voce:
 Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccáta mundi. Mox subdit: Dómine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanábitur ánima mea; Quod iterum ac tertio repetit.
Et procedit ad distributionem Communionis, ut supra feria V in Cena Domini, n. 29, dictum est. Sacerdotes vero stolam violaceam deferunt.
33. Dum sacra Communio distribuitur, cani potest psalmus 21, Deus meus, Deus meus; vel unum aliudve Responsorium ex Matutino huius feriæ VI.
34. Communione absoluta, celebrans digitos abluit in vase, ac purificatorio abstergit, nihil dicens; pyxidem vero in tabernaculo reponit.
35. His completis, celebrans stans in medio altaris, habens ante se librum, a dextris et a sinistris ministros sacros, dicit pro gratiarum actione, in tono feriali et manibus iunctis, tres sequentes Orationes, omnibus stantibus et Amen respondentibus.
 Orémus. Oratio prima
Super pópulum tuum, quæsumus, Dómine, qui passiónem et mortem Fílii tui devóta mente recóluit, benedíctio copiósa descéndat, indulgéntia véniat, consolátio tribuátur, fides sancta succréscat, redémptio sempitérna firmétur. Per eúndem Christum Dóminum nostrum. R. Amen.
Orémus. Oratio secunda
Omnípotens et miséricors Deus, qui Christi tui beáta passióne et morte nos reparásti: consérva in nobis óperam misericórdiæ tuæ; ut, huius mystérii participatióne, perpétua devotióne vivámus. Per eúndem Christum Dóminum nostrum. R. Amen.
 Orémus. Oratio tertia
Reminíscere miseratiónum tuárum, Dómine, et fámulos tuos ætérna protectióne sanctífica, pro quibus Christus, Fílius tuus, per suum cruórem, instítuit paschále mystérium. Per eúndem Christum Dóminum nostrum. R. Amen.
36. Celebrans et ministri sacri de altari descendunt et, facta genuflexione, una cum acolythis, seu ministrantibus, in sacristiam revertuntur.
37. In choro dicitur completorium, candelis exstinctis, et absque cantu.
38. Tempore opportuno, sanctissima Eucharistia reportatur, forma simplici, ad locum reservationis, et ibidem asservatur, lampade de more accensa. Et denudatur altare.